Najpopularniejszy w Polsce portal o finansach i biznesie
Money.plTechnologieNauka i wiedzaLeksykon PTAPojęcia na literę G
Leksykon Polskiego Towarzystwa Astronomicznego
A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U W Z

G

  • GALILEO

    Bezzałogowa stacja kosmiczna NASA przeznaczona do badań Jowisza i układu jego satelitów. Blisko 2 lata spędziła w otoczeniu planety śledząc jej atmosferę i warstwy powierzchniowe, jej magnetosferę i księżyce. Jej misja badawcza rozpoczęła się 18...

  • GIOTTO

    Sonda kosmiczna, której celem było badanie jądra komety Halleya. Została wysłana w swą kosmiczną drogę w 1985 r i w marcu 1986 r. przeszła przez głowę komety. Zbliżyła się na odległość 600 km do jądra komety i przekazała jego obraz. Jej badania...

  • GRB

    Gamma Ray Burst, zob. rozbłysk gamma

  • Galatea

    Księżyc Neptuna, czwarty wg kolejności rosnącej od planety. Odkryty w 1989 roku przez VOYAGERA 2. Wielka półoś orbity 62.000 km, okres orbitalny 0,429 dni, promień 79 km. Według mitologii Galatea była sycylijską nereidą, ukochaną cyklopa Polyphemusa.

  • Galle, Johann Gottfried

    1812 - 1910 Astronom niemiecki, który wraz z Henrichem Louisem d'Arrestem dokonał pierwszej obserwacji Neptuna opartej na rachunkach Le Verriera. Chociaż Galle był pierwszym, który dostrzegł Neptuna, jego odkrycie jest zwykle przypisywane...

  • Ganimedes

    Galileuszowy księżyc Jowisza, siódmy wg kolejności rosnącej od planety. Odkrywcy: S. Marius, Galileusz (1610). Wielka półoś orbity 1.070.000 km, okres orbitalny 7,155 dni, promień 2634 km, masa 1,48e23 kg. Jest największym księżycem w Układzie...

  • Geminidy

    Jeden z najobfitszych rojów meteorów (ZHR=120). Są to białe meteory bez śladów, których radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Bliźniąt. Promieniują od 7 do 17 grudnia z maksimum 14 grudnia. Związane są z planetoidą 3200 Phaeton.

  • Gould, Benjamin Apthorp

    1826 - 1896 Był pierwszym Amerykaninem, który uzyskał doktorat z astronomii (pod opieką C. Gaussa na Uniwersytecie w Göttingen). W 1849 założył czasopismo Astronomical Journal. Był pionierem astronomicznej fotografii. Jego największym dziełem był...

  • Gołąb

    łac. Columba, dop. łac. Columbae, oznaczenie skrótowe: Col.
    Mały gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny częściowo na niebie zimowym. Odkrywca: J. Bayer (1603). Liczba gwiazd widocznych gołym okiem: ok. 40, zajmowany obszar: 270...

  • Grecy

    Grupa planetoid skupiona w pobliżu punktu libracji L5 układu Słońce-Jowisz. Grecy poruszają się przed Jowiszem. Drugą grupą, będącą za Jowiszem, są Trojańczycy. Imiona planetoid pochodzą od bohaterów Iliady.

  • Gromada Virgo

    Najbliższa nam gromada galaktyk. Składa się z ok. 2500, głównie spiralnych, galaktyk. Zajmuje na niebie obszar o rozmiarach ok. 12 stopni co znaczy, że jej rozmiar liniowy wynosi ok. 3 Mps.

  • Grupa Lokalna

    Gromada galaktyk, do której należy nasza Galaktyka czyli Droga Mleczna.

  • Gwiazda Polarna

    Inne nazwy: Gwiazda Biegunowa; Polaris; Alfa Ursa Minoris; Alruccabah; Cynosura; Phoenice; Lodestar; Pole Star; Tramontana; Angel Stern; Navigatoria; Star of Arcady; Yilduz; Mismar

    Oznaczenia: HR 424, HD 8890, Alfa Umi.

    ...

  • Gwiazdy Pop III

    Gwiazdy populacji III - pierwsze gwiazdy powstałe we wczesnym Wszechświecie. Powstawały jedynie z wodoru i helu - pierwotnych składników ośrodka; są to gwiazdy o zerowej metaliczności Z=0. Mogły być znacznie masywniejsze od gwiazd I i II...

  • Góra Stołowa

    łac. Mensa, dop. łac. Mensae, ozn. Men Mały gwiazdozbiór nieba pd., w Polsce niewidoczny. Liczba gwiazd widocznych gołym okiem: ok. 15, zajmowany obszar: 153 stopnie kw., najjaśniejsze gwiazdy: 5 wielkość gwiazdowa. Na granicy Góry Stołowej z Rybą...

  • Głębokie Pole Hubble'a

    skrót: GPH Obszar w pobliżu bieguna Galaktyki, który został fotografowany przez teleskop kosmiczny Hubble'a w czasie kilkudziesięciogodzinnej ekspozycji. Są to obszary (jest pole północne i południowe), w których człowiek sięgnął najdalej w...

  • gal

    Jednostka miary pola grawitacyjnego odpowiadająca przyśpieszeniu grawitacyjnemu 1m/s2 .

  • galaktyka

    Ogromny układ gwiazd i materii międzygwiazdowej, w tym pyłu i gazu międzygwiazdowego. Ze względu na budowę wyróżnia się galaktyki eliptyczne, spiralne (z poprzeczką i bez poprzeczki), soczewkowate i nieregularne. Galaktyki to największe powiązane...

  • galaktyka cD

    Olbrzymia galaktyka eliptyczna o bardzo dużej masie i jasności. Galaktyki cD występują najczęściej w centrach dużych gromad galaktyk.

  • galaktyka eliptyczna

    Galaktyka o kształcie kulistym lub elipsoidalnym. W morfologicznej klasyfikacji galaktyk oznacza się ją symbolem E. Dokładniejsze oznaczenie to En, gdzie n oznacza stopień spłaszczenia galaktyki, definiowany jako liczba naturalna zaokrąglona z...

  • galaktyka karłowata

    Galaktyka, która ma bardzo niewielkie rozmiary albo bardzo małą jasność absolutną.

  • galaktyka nieregularna

    Galaktyka o wyglądzie, który nie pozwala przypisać jej do galaktyk eliptycznych lub spiralnych.

  • galaktyka soczewkowata

    Typ galaktyk pośredni pomiędzy galaktykami eliptycznymi, a spiralnymi. W klasyfikacji morfologicznej galaktyk oznacza się ją symbolem S0.

  • galaktyka spiralna

    Galaktyka charakteryzująca się spiralną strukturą. W jądrze galaktyki spiralnej znajdują się stare gwiazdy populacji II, natomiast w spiralnych ramionach młode gwiazdy populacji I. Rozróżnia się galaktyki spiralne zwykłe (S) oraz z poprzeczką...

  • galaktyka spiralna z poprzeczką

    Galaktyka spiralna, która dodatkowo posiada strukturę zwaną "poprzeczką". Poprzeczka przechodzi przez centrum galaktyki, a z jej końców rozpoczynają się ramiona spiralne. W klasyfikacji morfologicznej galaktyk oznacza się ją symbolem SB.

  • gauss

    Jednostka gęstości strumienia magnetycznego; miara wielkości pola magnetycznego w danym miejscu.

  • gaz doskonały

    Gaz w którym spełnione są pewne związki zachodzące między ciśnieniem, objętością i temperaturą tzw. prawa gazów doskonałych.

  • gaz międzygwiazdowy

    Bardzo rozrzedzony gaz, który istnieje w przestrzeni między gwiazdami.

  • gazowe olbrzymy

    Wielkie planety Systemu Słonecznego: Jowisz, Saturn, Uran i Neptun, które zbudowane są głownie z wodoru, helu i metanu. Ich średnia gęstość jest znacznie mniejsza niż 2 gramy na centymetr sześcienny.

  • gegenschein

    Poświata na niebie w pobliżu ekliptyki i w kierunku przeciwnym niż położenie Słońca

  • gigaparsek

    Jednostka długości równa 1 000 000 000 parseków. Zgodnie z zasadami tworzenia przedrostków dla dziesiętnych wielokrotności jednostek miar, giga oznacza miliard.

  • gnomon

    Pionowy słup, który na poziomej, otaczającej go, płaszczyźnie daje cień, którego pomiary mogą być źródłem różnych informacji astronomicznych.

  • godzina

    1) Jednostka czasu równa 1/24 doby = 60 minut = 3600 sekund. Oznaczenie skrótowe: h, godz.

    2) Jednostka miary kątowej równa 1/24 kąta pełnego = 15 stopni = 60 minut kątowych. Oznaczenie skrótowe: '

    Godzina nie jest...

  • graniczna wielkość gwiazdowa

    Jasność najsłabszej gwiazdy, jaka może być obserwowana danym teleskopem przy określonych warunkach.

  • granulacja

    Mozaika drobnych ziaren (często porównywana do ziaren ryżu) widoczna na powierzchni Słońca czyli na fotosferze. Powstaje na skutek ruchów konwekcyjnych (skierowanych ku górze) gorącego gazu zachodzących pod powierzchnią Słońca.

  • gromada

    Grupa obiektów astronomicznych (gwiazd, galaktyk itp.) utrzymywana razem przez ich wzajemne przyciąganie grawitacyjne. Gromady wyróżniają się obiektami posiadającymi jednolite lub zbliżone właściwości (wiek, skład chemiczny). Wyróżnia się gromady...

  • gromada otwarta

    Gromada (na ogół kilkuset) grawitacyjnie luźno ze sobą powiązanych gwiazd zwykle spotykana w pobliżu dysku naszej lub innych galaktyk.

  • gwiazda neutronowa

    Gwiazda w końcowym etapie swojej ewolucji, zbudowana ze zdegenerowanych neutronów [tj. takich, że nie podlegają one statystyce Maxwella-Boltzmanna, a stosuje się do nich statystykę kwantową], obiekt o rozmiarach rzędu 10 km. Gwiazdy neutronowe...

  • gwiazda podwójna

    Powiązane siłami grawitacji dwie gwiazdy, które rotują wokół wspólnego, leżącego między nimi barycentrum czyli środka mas.

  • gwiazda poranna

    zob. Wenus

  • gwiazda rozbłyskowa

    Gwiazda, która nagle i nieprzewidzianie zwiększa swój blask

  • gwiazda typu Wolfa-Rayeta

    Także: gwiazda WR, gwiazda W-R Bardzo gorące gwiazdy, które wyrzucają z dużą prędkością otoczki gwiazdowe. Gwiazdy WR charakteryzują się obecnością w widmie silnych linii emisyjnych helu, azotu, węgla, tlenu i brakiem lub niewielką ilością linii...

  • gwiazda wieczorna

    zob. Wenus

  • gwiazda zmienna

    Najczęściej: gwiazda, której blask ulega zmianom.

  • gwiazda zmienna długookresowa

    Gwiazda zmienna z powodów swej natury fizycznej i której okres zmian blasku przekracza 100 dni.

  • gwiazda zmienna typu T Tauri

    Gwiazdy zmienne, które charakteryzują się bardzo szybkimi i nieregularnymi pulsacjami. Przypuszcza się, że są to bardzo młode, może nawet nowonarodzone, gwiazdy.

  • gwiazdozbiór

    Także: konstelacja Obszar sfery niebieskiej wyróżniony dla łatwiejszej orientacji na niebie. Całe niebo zostało podzielone w 1928 roku przez Międzynarodową Unię Astronomiczną na 88 gwiazdozbiorów. Większość nazw gwiazdozbiorów została ustalona w...

  • gwiazdozbiór okołobiegunowy

    Gwiazdozbiór położony w niezbyt dużej odległości kątowej od bieguna niebieskiego, taki, że dla danej szerokości geograficznej jest on widoczny w ciągu całego roku przez całą noc (nie zachodzi).

  • gwiazdozbiór równikowy

    Gwiazdozbiór leżący po obu stronach równika niebieskiego.

  • gwiazdy podwójne astrometryczne

    Gwiazdy podwójne, których tylko jeden składnik jest widoczny, ale obecność drugiego składnika może być wydedukowana z pomiarów zakłóceń, jakie wprowadza on w położeniu widocznej gwiazdy.

  • gwiazdy podwójne zaćmieniowe

    zob. gwiazdy zmienne zaćmieniowe

  • gwiazdy spektroskopowo podwójne

    Gwiazdy, których podwójną naturę można odkryć spektroskopem poprzez okresowe zmiany położenia linii widmowych należących do poszczególnych gwiazd.

  • gwiazdy zmienne typu BY Draconis

    Gwiazdy typów widmowych K i M, klasy jasności V (karły), które mają linie emisyjne w widmie i wykazują periodyczne zmiany jasności (o amplitudzie do 0,5 mag), jednak kształt krzywej blasku ulega zmianom. Przypuszcza się, iż jest to spowodowane...

  • gwiazdy zmienne zaćmieniowe

    Układ podwójny gwiazd, w którym wzajemny obieg składników odbywa się w płaszczyźnie nachylonej pod odpowiednim kątem do obserwatora. Dzięki temu obserwujemy wzajemne zaćmiewanie się składników, czego efektem są okresowe zmiany jasności układu.

  • głębokość optyczna

    Miara nieprzezroczystości jakiegoś ośrodka dla promieniowania.