Najpopularniejszy w Polsce portal o finansach i biznesie
Money.plTechnologieNauka i wiedzaLeksykon PTAPojęcia na literę C
Leksykon Polskiego Towarzystwa Astronomicznego
A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U W Z

C

  • CCD

    charge-coupled device Urządzenie elektroniczne składające się z siatki elementów czułych na światło, które uwalniają elektrony gdy pada na nie światło. Prawie całkowicie wyparły kliszę fotograficzną z zastosowań astronomicznych.

  • COA (PAN)

    Centralne Obserwatorium Astronomiczne Polskiej Akademii Nauk. Idea ogólnopolskiego obserwatorium astronomicznego i ośrodka badań astronomicznych powstała w czasie Pierwszego Zjazdu Astronomów Polskich w Odrodzonej Rzeczypospolitej w Toruniu z...

  • COBE

    Satelita amerykański przeznaczony do mierzenia mikrofalowego (Lambda 0,10-10mm) promieniowania tła nieba (ang. Cosmic Background Explorer). Wprowadzony na orbitę 18.09.1989 r. pracował od listopada 1989 do 23 grudnia 1993 r. Pomiary COBE wykazały,...

  • Caliban

    Księżyc Urana, siedemnasty wg kolejności rosnącej od planety. Odkrywca: W. Herschel (1787). Wielka półoś orbity 7,2 mln km, promień 40 km. Caliban jest postacią w "Burzy" Szekspira, ojcem Sycoraxa.

  • Cannon, Annie Jump

    11.12.1863 - 13.04.1941 W 1985 r. studentka, a od 1896 r. asystentka Pickeringa w Obserwatorium Harvarda w Cambridge w USA. Profesor astronomii na Uniwersytecie Harwarda do 1940 r. Współtwórczyni klasyfikacji harwardzkiej widm gwiazdowych. Była...

  • Capella

    zob. Kapella

  • Cassini, Giovanni Dominico

    8.06.1625 - 14.09.1712 Astronom francuski pochodzenia włoskiego. Od 1644 r. asystent obserwatorium w Panzonie, we Włoszech; od 1950 r. profesor astronomii na Uniwersytecie w Bolonii. Pierwszy dyrektor Królewskiego Obserwatorium w Paryżu. Uważny...

  • Cefeusz

    łac. Cepheus, dop. łac. Cephei, ozn. Cep Gwiazdozbiór okołobiegunowy nieba pn., leżący w pasie Drogi Mlecznej. W Polsce widoczny przez cały rok. Liczba gwiazd widocznych gołym okiem: ok. 60, zajmowany obszar: 588 stopni kw., najjaśniejsza gwiazda:...

  • Centaur

    łac. Centaurus, dop. łac. Centauri, ozn. Cen Duży gwiazdozbiór nieba pd., położony częściowo w pasie Drogi Mlecznej. W Polsce widoczny częściowo na niebie wiosennym. Liczba gwiazd widocznych gołym okiem: ok. 150, zajmowany obszar: 1060 stopni kw.,...

  • Chandrasekhar, Subrahmanyan

    19.10.1910 - 21.08.1995 Jeden z największych astrofizyków XX w. Urodzony w Indiach, studia uniwersyteckie odbył tam w Madras, doktorat uzyskał w Cambridge (Anglia). Pracował w Obserwatorium Yerkesa Uniwersytetu w Chicago w latach 1937-1995....

  • Charon

    Księżyc Plutona, odkryty w 1978 roku (J. Christy). Wielka półoś orbity 19.640.000 km, okres orbitalny 6,387 dni, promień 586 km, masa 1,90e21 kg. Ma porównywalne rozmiary z planetą, którą obiega, co powoduje, że środek masy układu jest ponad...

  • Color Excess

    Zob. nadwyżka barwy

  • Color Index

    Zob. wskaźnik barwy

  • Cressida

    Księżyc Urana, czwarty wg kolejności rosnącej od planety. Odkryty w 1986 roku przez VOYAGERA 2. Wielka półoś orbity 61.767 km, okres orbitalny 0,464 dnia, promień 33 km. Cressida jest córką Calchas w dziele "Troilus i Cressida" Szekspira.

  • Cyrkiel

    łac. Circinus, dop. łac. Circini, ozn. Cir Bardzo mały gwiazdozbiór nieba pd., w Polsce niewidoczny. Liczba gwiazd widocznych gołym okiem: ok. 20, zajmowany obszar: 93 stopnie kw., najjaśniejsze gwiazdy: 3 wielkość gwiazdowa.

  • centaury

    Obiekty których orbity sytuują się pomiędzy głównym pasem planetoid a pasem Kuipera. Ich orbity są niestabilne, leżą w odległości do 30 j.a i przecinają orbity planet olbrzymów. Centaury są być może stadium pośrednim między obiektami pasa Kuipera...

  • chromosfera

    Dolna warstwa atmosfery gwiazdowej lub słonecznej, między fotosferą a koroną.

  • ciemna mgławica

    Chmura gazu lub pyłu, która zasłania światło gwiazd i galaktyk za nią leżących.

  • cykl CNO

    zob. cykl węglowy

  • cykl słoneczny

    W przybliżeniu 11-letni quasi-periodyczny okres zmian ilości plam słonecznych na powierzchni naszej dziennej gwiazdy. Z ilością plam wiążą się inne formy aktywności Słońca jak protuberancje, rozbłyski, burze radiowe itp.

  • cykl węglowy

    Seria reakcji jądrowych, prowadzących do przemiany wodoru w hel, w których uczestniczy węgiel, jako swego rodzaju katalizator.

  • czas

    Jeden z wymiarów, który umożliwia rozróżnienie dwóch zdarzeń zachodzących w tym samym punkcie przestrzeni. Odstęp pomiędzy takimi dwoma zdarzeniami jest podstawą pomiaru czasu.

    Czas może być rozumiany jako odcinek czasu, trwanie,...

  • czas gwiazdowy

    ozn.: t Kąt godzinny punktu równonocy wiosennej (punktu Barana).

  • czas letni

    Zob. czas wschodnioeuropejski.
    Czas obowiązujący w Polsce w okresie miesięcy letnich. Przejście z czasu zimowe na czas letni ma miejsce w ostatnią niedzielę miesiąca. Wówczas dodaje się jedną godzinę do przodu.
    Celem wprowadzenia czasu...

  • czas strefowy

    Czas obowiązujący w poszczególnych strefach czasowych Ziemi, których jest 24. Strefy określone są poprzez centralny południk będący wielokrotnością 15o długości geograficznej wraz ze strefą rozciągającą się 7,5o w obie strony. Czas obowiązujący w...

  • czas uniwersalny

    Także: czas Greenwich Średni czas słoneczny południka zerowego, przebiegającego przez Greenwich (Londyn). Oznaczenia: UT (Universal Time), GMT (Greenwich Mean Time).

  • czas wschodnioeuropejski

    Czas obowiązujący w strefie południka 30o E. Jest on o 2 godziny późniejszy od czasu uniwersalnego. Jest to czas obowiązujący w Polsce w okresie letnim. Oznaczenia: CWE, GMT+2.

  • czas zimowy

    Czas obowiązujący w Polsce w okresie miesięcy zimowych. Zob. czas środkowoeuropejski. W wielu krajach obowiązuje zmiana czasu na letni/zimowy określana administracyjne.

  • czas środkowoeuropejski

    Czas obowiązujący w strefie południka 15o E. Jest on o godzinę późniejszy od czasu uniwersalnego. Jest to czas obowiązujący w Polsce w okresie zimowym. Oznaczenia: CSE, GMT+1.

  • czerwona planeta

    zob. Mars

  • czerwony olbrzym

    Gwiazda, która ma niską temperaturę powierzchniową i dużą średnicę w porównaniu ze Słońcem.

  • cząsteczka

    zob. molekuła