wp.pl
wp.pl
Najpopularniejszy w Polsce portal o finansach i biznesie
Money.plTechnologieNauka i wiedzaLeksykon PTAPojęcia na literę A
Leksykon Polskiego Towarzystwa Astronomicznego
A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U W Z

A

  • AAS

    American Astronomical Society Amerykańskie Towarzystwo Astronomiczne - zrzesza zawodowych astronomów głównie ze Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. Dwukrotnie w ciągu roku organizuje Zjazdy naukowe, gdzie przedstawiane są bieżące rezultaty...

  • AAVSO

    Amerykańskie Stowarzyszenie Obserwatorów Gwiazd Zmiennych (American Association of Variable Star Observers). Założone przez Pickeringa w roku 1911 miłośnicze towarzystwo prowadzące do dziś bardzo ożywioną działalność obserwacyjną i wydawniczą...

  • ADC

    The Astronomical Data Center Centrum danych astronomicznych przy Centrum Lotów Kosmicznych Goddarda w Greenbeld w stanie Maryland w USA.

  • APOLLO

    1. Amerykański program kosmiczny mający na celu wysłanie ludzi na Księżyc, realizowany w latach 1964 - 1973. 2. Nazwa statków kosmicznych, które ten cel realizowały.

  • Acta Astronomica

    Czasopismo naukowe. Założone w roku 1929 przez Tadeusza Banachiewicza, prezesa PTA. Obecnie wydawca jest niezależny od PTA. Pismo jest wydawane w języku angielskim.

  • Adams, John Couch

    1819 - 1892 Astronom i matematyk angielski, pierwszy, w wieku 24 lat, przewidział masę i położenie planety, która zaburzała orbitę Urana. Adams nie opublikował swych rachunków i Galle obserwacyjnie potwierdził istnienie Neptuna opierając się na...

  • Adrastea

    Także Adrasthea Księżyc Jowisza, drugi wg kolejności rosnącej od planety. Odkrywcy: D. Jewitt i E. Danielson (1979). Wielka półoś orbity 129.000 km, okres orbitalny 0,298 dnia, promień 10 km (12,5 x 10 x 7,5), masa 1,91e16 kg. Jest jednym z...

  • Amaltea

    Także: Amalthea Księżyc Jowisza, trzeci wg kolejności rosnącej od planety. Odkrywca: E. Barnard (9.09.1892). Wielka półoś orbity 181.300 km, okres orbitalny 0,498 dnia, promień 94 km (135 x 83 x 75 km), masa 7,17e18 kg. Księżyc jest najbardziej...

  • Ambarcumian, Wiktor Amazaspovicz

    18.09.1908 - 12.08.1996 Wielki Astronom i patriota Ormiański. Studia astronomiczne w Leningradzie ukończył w roku 1928. Doktorat w Pułkowie w 1931 r. Od roku 1934 do 1946 profesor astrofizyki Uniwersytetu Leningradzkiego. W 1946 r. tworzy...

  • Ananke

    Księżyc Jowisza, trzynasty wg kolejności rosnącej od planety. Odkrywca: S. Nicholson (1951). Wielka półoś orbity 21.200.000 km, okres orbitalny 631 dni, promień 15 km, masa 3,82e16 kg. Porusza się po orbicie ruchem wstecznym. W mitologii Ananke...

  • Andromeda

    łac. Andromeda, dop. łac. Andromedae, oznaczenie skrótowe: And
    Duży gwiazdozbiór nieba północnego, w niewielkiej części znajdujący się w pasie Drogi Mlecznej, częściowo okołobiegunowy. W Polsce gwiazdozbiór nieba jesiennego. Liczba gwiazd...

  • Apollo

    Nazwa planetoidy i grupy planetoid, które w ruchu dookoła Słońca znacznie zbliżają się do Ziemi i których orbity często przecinają się z orbitą Ziemi. Ich średnia odległość od Słońca jest większa od 1 j.a., a perihelium jest bliżej Słońca niż...

  • Arago, Dominique Francois Jean

    1786 - 1853 Francuski astronom i fizyk. Dyrektor Obserwatorium Paryskiego w latach 18.. - 18.. Odkrywca zjawiska produkcji pola magnetycznego przez rotację.

  • Ariel

    Księżyc Urana, trzynasty wg kolejności rosnącej od planety. Odkrywca: W. Lassell (1851). Wielka półoś orbity 190.930 km, okres orbitalny 2,520 dni, promień 581 km, masa 1,27e21 kg. Ariel jest złośliwym duchem w "Burzy" Szekspira.

  • Armiński, Franciszek

    1789 - 1848 Pierwszy profesor astronomii na utworzonym w 1816 r. Uniwersytecie Warszawskim. Założyciel i pierwszy dyrektor Obserwatorium Warszawskiego, oficjalnie otwartego w 1826 r.

  • Arystarch z Samos

    Ok.320 - ok.250 p.n.e. Astronom grecki. Pierwszy sądził, że Ziemia porusza się dookoła Słońca. Wyznaczał odległość Ziemia-Słońce.

  • Arystoteles

    Grecki filozof żyjący w latach 384 - 322 p.n.e.
    Najwszechstronniejszy myśliciel i uczony starożytności obok Platona i Sokratesa. Położył podwaliny pod większość wyłaniających się z filozofii nauk szczegółowych. Dokonał podziału nauk na 3...

  • Astronautyka

    Pismo wydawane przez Polskie Towarzystwo Astronautyczne od 1958 r. (z kilkuletnią przerwą w latach 90-tych). Obecnie ukazuje się jako kwartalnik.

  • Atlas

    Mały wewnętrzny księżyc Saturna, drugi wg kolejności rosnącej od planety. Odkrywca: R. Terrile (1980). Wielka półoś orbity 137.670 km, okres orbitalny 0,602 dnia, promień 15 km (20 x 10 km). Jego orbita leży w przewie Enckego w pierścieniach...

  • aberracja chromatyczna

    Wada soczewki polegająca na tym że dla różnych długości fali ognisko jest w innych odległościach od soczewki. Dzieje się tak na skutek różnego współczynnika załamania światła w szkle, który zależy od długości fali.

  • aberracja dzienna

    Pozorne zmiany położenia gwiazd na sferze niebieskiej na skutek ruchu obrotowego Ziemi. Ich maksymalna wielkość to 0,32 sekundy łuku.

  • aberracja roczna

    Pozorne zmiany położenia gwiazd na sferze niebieskiej na skutek obiegowego Ziemi wokół Słońca. Ich maksymalna wartość to 20,50 sekundy łuku (tzw. stała aberracji rocznej). Aberracja roczna została odkryta w 1728 r. przez Jamesa Bradleya i stanowi...

  • aberracja sferyczna

    Wada soczewki o powierzchni sferycznej, polegająca na tym, że promienie świetlne załamywane w okolicach środka soczewki oraz w pobliżu jej brzegów skupiają się w różnych ogniskach.

  • aberracja światła

    Pozorne przesunięcia gwiazd na sferze niebieskiej, w zależności od aktualnego kierunku wektora prędkości obserwatora. Aberracja powstaje na skutek sumowania się wektorów prędkości: światła i obserwatora. Na skutek ruchu Ziemi obserwator musi...

  • absolutna wielkość gwiazdowa

    ozn. M Wielkość gwiazdowa, jaką by miała gwiazda (obiekt) obserwowana z odległości 10 parseków. Związek między absolutną wielkością gwiazdową a obserwowaną wielkością gwiazdową: m - M = 5 * log (d/10), gdzie d - odległość do obiektu w parsekach.

  • absorpcja

    Pochłanianie promieniowania przez ośrodek znajdujący się na jego drodze (np. przez atomy, cząsteczki, pył).
    Pojęcie to wykorzystywane jest w wielu dziedzinach nauki i oznacza wchłanianie. W fizyce wyróżnia się absorpcję promieniowania alfa...

  • aerozol

    także: aerosol Jednorodna zawiesina w powietrzu lub innym gazie cząsteczek ciał stałych lub kropelek jakiegoś ciała płynnego.

  • akrecja

    Spadek materii na dany obiekt pod wpływem sił grawitacyjnych.

  • aktywność słoneczna

    Zmiany w występowaniu różnych zjawisk w zewnętrznych warstwach Słońca, np. plam czy protuberancji. Zaobserwowano istnienie 11-letniego cyklu aktywności słonecznej.

  • albedo

    Miara części światła (promieniowania), które jest odbite od jakiejś powierzchni (np. Księżyca, asteroidy, planety czy komety).

  • almukantarat

    Także: almukantar Koło na sferze niebieskiej, którego punkty mają jednakową wysokość nad horyzontem.

  • anomalia

    Kąt określający położenie ciała na orbicie.

  • anomalia

    Kąt określający położenie ciała na orbicie.

  • antyapeks

    Punkt na sferze niebieskiej przeciwległy do apeksu.

  • apeks

    Punkt na sferze niebieskiej w kierunku którego porusza się Słońce (względem wybranej grupy gwiazd).

  • apertura

    Efektywna średnica obiektywu (soczewki lub lustra) teleskopu.

  • aphelium

    Punkt na orbicie ciała okrążającego Słońce (np. planety), w którym jest ono najdalej od Słońca.

  • apoastron

    Punkt na orbicie najbardziej oddalony od gwiazdy centralnej.

  • apocentrum

    Punkt na orbicie, który jest najdalej od ciała centralnego.

  • apogeum

    Punkt na orbicie ciała okrążającego Ziemię (satelity), w którym jest ono najdalej od Ziemi.
    W wyniku występowania pór roku, Ziemia znajduje się blisko, bądź dalej od Słońca. Wówczas wielkość Słońca może się nieznacznie różnić.
    Z...

  • asocjacja gwiazdowa

    Bardzo luźna gromada gwiazd, o których myśli się, że mają wspólne pochodzenie. Asocjacje zostały odkryte w latach 40-tych przez W. Ambarcumiana. Wyróżnia się dwie grupy asocjacji: OB, w skład których wchodzą gwiazdy tych dwóch typów widmowych,...

  • asteroida

    Zob. planetoida

  • astrofizyka

    Dziedzina astronomii, która stosuje prawa, metody i narzędzia fizyki do badań ciał niebieskich.

  • astrofotografia

    Wykonywanie zdjęć obiektów niebieskich.

  • astrograf

    Teleskop przeznaczony do fotografowania nieba.

  • astrologia

    Zespół wierzeń, że układ ciał Układu Słonecznego ma wpływ na losy ludzi i wydarzenia na Ziemi. Przedmiotem badań astrologii jest korelacja między zjawiskami na niebie a ich wpływem na losy poszczególnych ludzi. W odróżnieniu od astronomii nie jest...

  • astrometria

    Także: astronomia pozycyjna Dziedzina astronomii, która zajmuje się głównie dokładnymi pomiarami położeń i ruchów gwiazd.

  • astronautyka

    Także: kosmonautyka. Zespół nauk i techniki, którego celem jest budowa sond, rakiet i umieszczanie ich w przestrzeni kosmicznej, a także umożliwienie przebywania w niej ludzi.

  • astronomia

    Jedna z najstarszych nauk przyrodniczych, która opisuje ciała niebieskie w kategoriach ich położenia, ruchu, rozmiarów, składu i wyglądu. W przedmiocie swoich badań skupiona jest na chemii, fizyce, meteorologii oraz powstaniem i rozwojem...

  • astronomia galaktyczna

    Dział astronomii, który zajmuje się badaniami gwiazd i materii międzygwiazdowej w Galaktyce (ich rozmieszczenia, ruchu). Także: astronomia gwiazdowa.

  • astronomia gwiazdowa

    Analiza rozmieszczenia i kinematyki gwiazd i materii międzygwiazdowej posługująca się szeroko metodami statystycznymi.

  • astronomia pozagalaktyczna

    Dział astronomii, który zajmuje się badaniami obiektów położonych poza obszarem Galaktyki.

  • astronomia pozycyjna

    zob. astrometria

  • astronomia praktyczna

    Dział astronomii, wykorzystujący astronomię sferyczną, astrometrię i mechanikę nieba do różnych zastosowań praktycznych jak wyznaczanie współrzędnych miejsca obserwacji, nawigacja, pomiary geodezyjne itp. Na Politechnice Warszawskiej, od chwili...

  • astronomia sferyczna

    Jeden z najstarszych działów astronomii, zajmujący się matematycznym opisem zjawisk na niebie (sferze niebieskiej). To pojęcie można także traktować jako synonim astrometrii.

  • atmosfera

    1. Otoczka gazowa okalająca gwiazdę, planetę lub inne ciało niebieskie, w wyniku działania grawitacji. Atmosfera wpływa na temperaturę ciała niebieskiego, tworząc barierę dla promieni słonecznych i elektromagnetycznych. W bardziej złożonych...

  • atom

    Najmniejsza ilość jakiegoś pierwiastka, która zachowuje własności tego pierwiastka, a jego rodzaj określa liczba atomowa. Atom składa się z jądra (protony i neutrony) i poruszających się wokół niego elektronów. Elektrony umieszczone są na...

  • atom Bohra

    Model atomu, zaproponowany przez Nielsa Bohra, który obrazuje atom jako elektrony krążące wokół jądra na wzór planet krążących wokół Słońca.

  • aurora

    zob. zorza polarna

  • azymut

    W układzie współrzędnych horyzontalnych: kąt dwuścienny między płaszczyzną południka lokalnego a płaszczyzną wertykału przebiegającego przez obiekt astronomiczny. Stanowi jedną ze współrzędnych w układzie współrzędnych horyzontalnych. Posiada...