2012-01-25 06:00

fot: Barbara Cader-Sroka

Końca świata nie będzie. Oto dowody

Autor: Rozmawiała Ilona Rodzeń

To nie kalendarza Majów powinniśmy się bać. O tym, czym jest przebiegunowanie i czy zagrażają nam burze na Słońcu opowiada dr Tomasz Mrozek, heliofizyk z Instytutu Astronomicznego Uniwersytetu Wrocławskiego.

Money.pl: Z końcem świata od razu kojarzy nam się kalendarz Majów. Dlaczego wiążemy z nim tyle katastroficznych wizji?

Dr Tomasz Mrozek, heliofizyk z Instytutu Astronomicznego Uniwersytetu Wrocławskiego: Bo źle go interpretujemy. Wbrew pozorom to nie jest jakiś skomplikowany mechanizm, a w internecie można znaleźć wiele poważnych stron, które dobrze pokazują, jak to wszystko działa. Mówiąc najprościej, jest on podobny do licznika samochodowego: upłynięcie małego cyklu powoduje zmianę cyklu średniego, a ten wpływa z kolei na jeszcze większy cykl. Problem w tym, że na tyle niedokładnie znamy kalendarz Majów i to, jak jest on ustawiony względem naszego, że nie potrafimy nawet określić, kiedy był początek długiej rachuby. W literaturze znalazłem przynajmniej trzy takie daty, które różnią się o setki lat. Nie jesteśmy więc w stanie z dokładnością do lat czy miesięcy powiedzieć, kiedy skończy się kalendarz Majów, co dopiero podać datę dzienną. Wiemy tylko, że Majowie wierzyli, iż na koniec 13 cyklu coś ma się stać.

Czytaj więcej Trwa burza słoneczna. Zobacz, czym nam grozi Szkodliwe promieniowanie i problemy z łącznością oraz prądem mogą utrudnić życie.

Czyli w grudniu końca świata z powodu przebiegunowania Ziemi nie będzie?

Ani w tym roku, ani kiedykolwiek. Wiemy, że w ciągu ostatnich 5 milionów lat przynajmniej kilkanaście razy biegunowość magnetyczna się zmieniała, a ostatnie przebiegunowanie miało miejsce 750-800 tysięcy lat temu - czyli nastąpiło, gdy po Ziemi chodził homo erectus. Skoro rozwinął się do homo sapiens, to nic mu się nie stało, podobnie jak innym ówczesnym formom życia. Nic nie wskazuje na to, żeby i nam coś groziło.
Poza tym - wbrew różnym teoriom - zmiany magnetyzmu Ziemi nie mają związku ze wzrostem aktywności sejsmicznej, ani z okresami wielkiego wymierania. Te zjawiska zachodzą niezależnie od siebie, więc łączenie ich ze sobą jest błędem.

A na czym w ogóle polega przebiegunowanie? Bo ostatnio o nim głośno, a chyba niewielu ludzi wie, na czym miałoby ono polegać.

Przede wszystkim to nie jest tak, że Ziemia zatrzymuje się i z zaczyna kręcić w przeciwnym kierunku, a samo pole nagle zanika i pojawia się na nowo. Przebiegunowanie trwa tysiące lat, a w tym czasie pole magnetyczne podlega chaotycznym zmianom, w efekcie których dochodzi do zamiany biegunów magnetycznych. W miejscu północnego pojawia się południowy i na odwrót. Obserwacje pola magnetycznego, które naukowcy prowadzą już od 150 lat, wskazują, że natężenie ziemskiego pola systematycznie spada. Jednak to nic wyjątkowego. Wiemy, że natężenie ziemskiego pola magnetycznego zmienia się od zawsze.

Czytaj więcej To te sensacje wstrząsnęły nauką Neutrina, odkrycie cząstki Higgsa, koniec 30-letniego programu lotów amerykańskich wahadłowców. Co jeszcze?

Ale pole magnetyczne chroni nas przed szkodliwym promieniowaniem słonecznym. Czy na pewno więc jego zaburzenia nie mają wpływu na bezpieczeństwo na Ziemi?

Ucierpieć mogłyby sztuczne satelity, które obiegają naszą planetę. Są schowane w ziemskim polu magnetycznym i ono chroni je przed cząstkami, które dolatują ze Słońca. Jeżeli ziemskie pole by osłabło, to satelity te byłyby bardzo narażone na promieniowanie kosmiczne. To bardzo precyzyjne urządzenia elektroniczne, więc gdyby ze sporą prędkością trafiła w nie jakaś cząstka o ładunku elektrycznym, mogłoby dość do spięcia, a nawet poważnej awarii.

Takie przypadki zdarzały się w przeszłości wielokrotnie, szczególnie podczas bardzo silnych burz magnetycznych. Ziemskie pole jest wtedy tak mocno zaburzane, że okresowo niektóre satelity mogą znaleźć się poza nim. Uszkodzeń można uniknąć w bardzo prosty sposób. Burza magnetyczna ze Słońca nie dociera do nas szybciej niżpo jednym dniu, więc możemy na czas wyłączyć najważniejsze satelity. Hipotetycznie mogłoby to być zagrożenie, ale dobrze sobie z nim radzimy.

A inne konsekwencje takich anomalii? Na coś przecież muszą wpływać.

Nigdy nie przeżyliśmy globalnej zmiany pola magnetycznego i nie jesteśmy w stanie do końca przewidzieć, co by się wtedy działo. Można za to skupić się na faktach. Organizmy, które funkcjonowały na Ziemi podczas poprzednich przebiegunowań, przeżywały takie zmiany. To wskazuje, że prawdopodobnie istnieją mechanizmy, które mogą przejąć rolę pola magnetycznego generowanego wewnątrz Ziemi, i które powodują, że cząstki ze Słońca mimo wszystko nie będą do nas docierały. Taką strukturą jest choćby ziemska atmosfera, ale nie jest ona wystarczająco gruba, żeby te cząstki zatrzymywać całkowicie.

Na następnej stronie przeczytasz, jak ekspert

ocenia kolejne scenariusze